Pojmovi vezani za knjige na navatl jeziku drevnih Asteka

Bordžijski kodeks

Asteci su jedan od starosedelačkih naroda američkog kontinenta koji su, uz pomoć drugih gradova-država iz Meksičke doline, Tlakopan i Teškoko, potčinili veliki broj drugih naroda koji su naseljavali središnji i južni deo današnjeg Meksika. Astečko carstvo uništeno je u 16. veku, kad su u Ameriku stigli španski konkistadori. Osvajanje astečkog carstva koje je predvodio španski konkistador Ernan Kortes otpočelo je 1519. i završilo se 1521. totalnim uništenjem astečke države.

Danas su Asteci indijanski (jutoastečki) narod koji pretežno živi u Meksiku i većinom su katoličke veroispovesti, ali su sačuvali i tradicionalna verovanja (vera u duhove, kult predaka, itd.). Govore jezikom navatl, koji spada u juto-astečko-tanoansku grupu amerindijanske porodice jezika.

Navatl ili astečki jezik je indijanski jezik iz porodice juto-astečkih jezika. Bio je u širokoj upotrebi u Meksiku među Toltecima i Astecima. Podaci iz 2015. govore da ima 1.725.620 govornika navatla, najviše u meksičkim državama Puebla, Verakruz, Idalgo i Gerero. Oni su najčešće bilingvalni i govore i španski jezik.

Nakon uništenja Astečkog carstva 1521. godine, evropski misionari nastavili su da koriste jezik navatl i na taj način su ga preneli u regione gde se ranije nije govorio. Reči iz jezika navatl prešle su u međunarodnu upotrebu: avokado (aguacate), čili (paprika), kojot (coyotl), ocelot (Ozelotl), čokolada (xocolatl), kakao (cacahuatl).

Zavirimo, dakle, u navatl jezik za časak, da vidimo kriju li se i neke „knjige“ u njemu…

Borbonski kodeks

AMATL – papir, pravio se od unutrašnjeg dela kore drveta i koristio se za zapisivanje religijskih knjiga (kodeksa) i svetovnih knjiga, poput, mapa, poreskih knjiga, istorijskih zapisa itd.

AMOKSKALI – „kuća knjiga“, biblioteka.

AMOKSTLI – knjiga, izraz se odnosi i na kodekse.

IHKILOA – pisati, ali znači i slikati i crtati.

IN ŠOČITL IN KUIKATL – cvet i pesma, tj. poezija, činila je deo svakodnevice, pre svega, vladajućeg soja. Metaforu su često koristili viši slojevi društva kao izraz savršenog poznavanja jezika i dobrog obrazovanja. Metafora je nerazdvojna od poezije, a veruje se da je poezija bila „posao“ ratnika u vreme mira. Poznato je i da su se organizovali poetski susreti vladara i ratnika u kojima su učestvovali čak i predstavnici zaraćenih strana, baš kao što je bio slučaj sa Olimpijskim igrama u staroj Grčkoj. Jedan takav susret organizovao je Takejeuacin, vladar grada Veštoncinko, 1490. godine.

KENTLAIKSTLI – list knjige.

KUIKATL – pesma koja se peva ili recituje, pošto se pesme sve do kolonijalnog perioda nisu zapisivale.

TLAHKILO – pisac, slikar, crtač. Muškarac ili žena, specijalista za crtanje, pisanje i slikanje, ali i filozofiju. Tlahkili su dobro poznavali sve aspekte i odnose unutar društva: socijalne, ekonomske, političke, religijske, geografske… Koristeći glife (znak ili slovo koje predstavlja čitavu reč) zapisivali su ih u knjige koje danas nazivamo kodeksima.

TLAMATINI – mudrac, znalac, onaj koji zna nešto veoma dobro, filozof. Izraz se odnosio i na pesnike.

TLANEMILILICTLI – mašta, imaginacija.

TLAPOHALICTLI – priča.

TONALAMATL – Knjiga sudbine iz koje su mudraci, na osnovu dana i sata rođenja, kao i strane sveta prema kojoj je izvršen porođaj, zaključivali o karakternim osobinama i sudbini tek rođene bebe. Najpoznatiji sačuvani tonalamatli su Borbonski kodeks i Kodeks Bordžija.

TONALPOHALI – čitači sudbine, osobe koje čitaju tonalamatl i određuju karakterne osobine novorođenčeta.

ZAZANILI – priča, zagonetka. Ranije se izraz više odnosio na zagonetku, danas na priču.

Pojmovi i objašnjena preuzeti su iz knjige:

Igor Seke, Osnovni navatl (astečko)-srpski rečnik, Novi Sad, 2018.

Ovaj unos je objavljen pod Književnost, Vesti. Zabeležite stalnu vezu.

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s